Γυναικεία Εξουθένωση (Burnout): 3 λόγοι που εξηγούν το πρόβλημα

Γυναικεία Εξουθένωση (Burnout): 3 λόγοι που εξηγούν το πρόβλημα

Άρθρο της Margaux Damain, αρθρογράφου με εξειδίκευση στην ψυχική υγεία και την επιστημονική εκλαΐκευση.
Επιμέλεια ελληνικής έκδοσης: Αναστασία Χαριτίδου

Η γυναικεία εξουθένωση είναι ένα διαχρονικό πρόβλημα. Σύμφωνα με τη Δημόσια Υγεία της Γαλλίας (Santé Publique France), οι γυναίκες επηρεάζονται 2 έως 3 φορές περισσότερο από τους άνδρες από την ψυχική ταλαιπωρία στην εργασία. Τα νούμερα αυτά παραμένουν σταθερά από το 2007.

Αλλά γιατί οι γυναίκες παθαίνουν burnout και είναι γενικά πιο ευάλωτες από τους άνδρες;

Γυναικεία εξουθένωση: γιατί οι γυναίκες είναι πιο επιρρεπείς

Το burnout (ή σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης) είναι ένα σύνολο συμπτωμάτων που προκύπτουν από το χρόνιο στρες στην εργασία. Με άλλα λόγια, είναι μια ατομική απόκριση σε εταιρικά προβλήματα.

Αν και ορισμένα προσωπικά χαρακτηριστικά αποτελούν επιβαρυντικούς παράγοντες—όπως το να είναι κανείς γυναίκα (θα επανέλθουμε σε αυτό)—είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι αιτίες ή οι πυροδοτητές είναι πάντα οργανωτικής φύσης.

Λόγος #1: Το βάρος των οικιακών εργασιών και η φροντίδα των άλλων

Η ευαλωτότητα των γυναικών οφείλεται εν μέρει στους ρόλους και τις ευθύνες που τους ανατίθενται πολιτισμικά εντός της οικογένειας.

Πράγματι, το να είσαι γυναίκα σημαίνει συχνά να έχεις ένα επιπλέον νοητικό φορτίο (mental load) που σχετίζεται με:

• Τις οικιακές εργασίες
• Τη φροντίδα των άλλων (συχνά εις βάρος της δικής τους υγείας)
• Τις κοινωνικές πιέσεις για τέλεια απόδοση που τις εμποδίζουν να θέσουν όρια: να είναι καλή μητέρα, καλή σύζυγος/ερωμένη, ενώ παράλληλα αριστεύει στη δουλειά.

Ακολουθούν μερικά πρόσφατα στοιχεία για την κατανομή των οικιακών εργασιών (Observatoire des Inégalités):

• 👉 68% των γυναικών μαγειρεύουν ή καθαρίζουν καθημερινά, έναντι 43% των ανδρών.
• 👉 31% των γυναικών έναντι 23% των ανδρών φροντίζουν καθημερινά παιδιά ή συγγενείς.

Τέλος, οι λιγότερο αναγνωρισμένες και πιο κουραστικές εργασίες αναλαμβάνονται συχνότερα από γυναίκες. Με άλλα λόγια, αν εκτός από την πίεση στο σπίτι, εργάζονται και σε ένα δυσλειτουργικό επαγγελματικό περιβάλλον, υπάρχουν όλες οι προϋποθέσεις για μια “έκρηξη”.

---

Οι διακρίσεις λόγω φύλου στην εργασία

Το burnout δεν είναι μόνο αποτέλεσμα υπερβολικού φόρτου εργασίας. Μπορεί να είναι αποτέλεσμα διακρίσεων λόγω φύλου που βλάπτουν την αυτοεκτίμηση και αποτελούν παράγοντες στρες. Η μελέτη Women in the Workplace 2024 της McKinsey αναδεικνύει αυτές τις δυσκολίες.

Λόγος #2: Μικρο-επιθέσεις σχετικά με την εξειδίκευση των γυναικών

Οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να αντιμετωπίσουν σχόλια και ενέργειες που υπονομεύουν τις ικανότητές τους.

• Για παράδειγμα, το 38% των γυναικών (έναντι 26% των ανδρών) δηλώνει ότι η κρίση τους αμφισβητείται στον δικό τους τομέα εξειδίκευσης.
• Επιπλέον, το 18% των γυναικών (έναντι 10% των ανδρών) αναφέρει ότι τις μπερδεύουν με άτομα που βρίσκονται σε κατώτερες βαθμίδες από τις ίδιες.
• Τέλος, το 39% των γυναικών (έναντι 20% των ανδρών) δηλώνει ότι τις διακόπτουν συχνότερα από τους άλλους.

Λόγος #3: Σεξουαλική παρενόχληση

Το 2024, το 37% των γυναικών (έναντι 22% των ανδρών) έχουν υποστεί μία ή περισσότερες μορφές σεξουαλικής παρενόχλησης κατά την επαγγελματική τους πορεία.

Η σεξουαλική παρενόχληση περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα κακοποίησης: από σεξιστικά αστεία και άσεμνα σχόλια μέχρι και απρεπή αγγίγματα.

---

Οι προϋποθέσεις για το burnout

Οι γυναίκες που υφίστανται κακομεταχείριση λόγω του φύλου τους είναι πιο επιρρεπείς στο burnout.

Συγκεκριμένα, έχουν 4,2 φορές περισσότερες πιθανότητες να πάθουν burnout και 2,7 φορές περισσότερες πιθανότητες να θέλουν να εγκαταλείψουν την εταιρεία τους.

Το burnout αναγνωρίζεται πλέον ως λόγος αναρρωτικής άδειας

Πρόκειται για μια ιστορική απόφαση που ελήφθη από το Συμβούλιο της Επικρατείας (Γαλλία) τον Μάιο του 2024. Αυτή η εξέλιξη επιτρέπει την καλύτερη προστασία των εργαζομένων, την αναγνώριση της ταλαιπωρίας τους και την ενίσχυση της πρόληψης στις επιχειρήσεις.

Οι αιτίες του Burnout

Η επαγγελματική εξουθένωση είναι συνέπεια των κακών συνθηκών εργασίας. Οι αιτίες μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες: οργανωτικούς παράγοντες και ατομικούς παράγοντες. Οι οργανωτικοί παράγοντες είναι οι κύριοι πυροδοτητές. Οι ατομικοί παράγοντες θεωρούνται από τους επιστήμονες ως «μεσολαβητικές μεταβλητές» που μπορούν να αυξήσουν ή να μειώσουν τον κίνδυνο.

Οργανωτικοί Παράγοντες: Οι Πυροδοτητές

Η επιστημονική μελέτη Burnout: A Review of Theory and Measurement (2022) παραθέτει τις εξής αιτίες:

• Υπερφόρτωση εργασίας: Πολλές ή πολύ περίπλοκες εργασίες που προκαλούν σωματική και ψυχολογική εξάντληση.
• Συναισθηματική εργασία: Η ανάγκη να κρύβει κανείς τα πραγματικά του συναισθήματα ή να υποκρίνεται άλλα (π.χ. συμπάθεια) για να συμμορφωθεί με τους κανόνες της εταιρείας.
• Έλλειψη αυτονομίας: Η αδυναμία οργάνωσης των εργασιών ή επιρροής στις αποφάσεις.
• Έλλειψη σαφήνειας: Η ασάφεια σχετικά με τις προσδοκίες ή η διαχείριση αντικρουόμενων απαιτήσεων.
• Ακατάλληλη επίβλεψη: Υπερβολικά αυταρχικό ή ανύπαρκτο management και έλλειψη αναγνώρισης.
• Έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης: Το αίσθημα απομόνωσης και η απουσία στήριξης από συναδέλφους ή ανωτέρους.
• Δύσκολα ωράρια: Ωράρια που καθιστούν αδύνατη την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.

Ατομικοί Παράγοντες

Η έλλειψη αυτοπεποίθησης μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση, ενώ αντίθετα, η αισιοδοξία και οι ενεργές στρατηγικές προσαρμογής βοηθούν στη μείωση του κινδύνου.

---

Τα συμπτώματα του Burnout

Οι επιπτώσεις είναι αρχικά ψυχολογικές: προβλήματα συγκέντρωσης, μνήμης, άγχος, κατάθλιψη και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Αυτά μπορεί να οδηγήσουν σε ευερεθιστότητα και αύξηση της κατανάλωσης αλκοόλ ή καπνού.

Σε σωματικό επίπεδο, μπορεί να προκληθούν πονοκέφαλοι, μυϊκοί πόνοι, πεπτικά προβλήματα και αυξημένη ευπάθεια σε λοιμώξεις.

Σε επαγγελματικό επίπεδο, παρατηρείται δυσαρέσκεια, μειωμένη δέσμευση, απουσιοκρατία ή παρουσιομανία (παρουσία στην εργασία χωρίς ουσιαστική απόδοση). Σε προχωρημένο στάδιο, μπορεί να υπάρξει επιθετικότητα ή ακόμα και αυτοκτονικός ιδεασμός.

---

Γυναικεία Εξουθένωση: Πώς να βοηθήσετε τη σύντροφο ή μια φίλη;

Συμβουλή #1: Ενθαρρύνετέ την να μιλήσει με ηρεμία

Συχνά, το άτομο που υποφέρει βρίσκεται σε άρνηση. Μην το πιέσετε.

Εκφράστε την ανησυχία σας χωρίς κριτική με ανοιχτές ερωτήσεις: “Ανησυχώ για την υγεία σου τελευταία… Πώς πάνε τα πράγματα στη δουλειά;”

Χρησιμοποιήστε το «εγώ» για να μιλήσετε για τα συναισθήματά σας. Προτάσεις που ξεκινούν με το «εσύ» (π.χ. “Είσαι πολύ νευρική τελευταία”) μπορεί να ακουστούν ως κατηγορητήριο. Ακούστε προσεκτικά και επαναλάβετε όσα λέει για να δείξετε ότι την καταλαβαίνετε.

Συμβουλή #2: Προτείνετε τη βοήθεια ειδικού

Εάν το άτομο δεν σκέφτεται να ζητήσει βοήθεια, μπορείτε να το προτείνετε εσείς. Μπορεί να απευθυνθεί στον γιατρό εργασίας, σε έναν έμπιστο γενικό ιατρό ή σε έναν ψυχολόγο.